Kars’ın derelerinde bir zamanların çırası gevenler, eski günleri hatırlatıyor

Kars’ın derelerinde bir zamanların çırası gevenler, eski günleri hatırlatıyor

Kars’ın köylerinde ve dere yataklarında kendiliğinden yetişen dikenli gevenler, geçmişte kış hazırlıklarının önemli bir parçasıydı. Sonbaharda kuruyan gevenler toplanır, soba ve tandırları tutuşturmak için kullanılırdı. Bugün ise birçok yerde kendi hâline bırakılan gevenler, geçmişten günümüze uzanan bir alışkanlığın sessiz tanıkları olarak derelerde uzanıyor.

Kars’ta sonbaharın kendini hissettirmesiyle birlikte köylerin dere yataklarında ve kırsal alanlarda kuruyan gevenler dikkat çekiyor. Bir zamanlar bulmak için arazilerin dolaşıldığı, dikenlerine aldırmadan toplanan gevenler, artık eski günlerdeki kadar rağbet görmüyor.

Özellikle kışların uzun ve sert geçtiği Doğu Anadolu’da, Kars, Ardahan ve Erzurum çevresinde gevenler geçmişte önemli bir yakacak olarak kullanılıyordu. Sonbaharda kuruyan bitkiler toplanıp evlere taşınıyor, sobaların, tandırların ve fırınların tutuşturulmasında adeta çıra görevi görüyordu. Kolay tutuşması ve ateşi başlatmaya yardımcı olması, geveni köy yaşamının vazgeçilmezlerinden biri hâline getiriyordu.
Bir zamanlar aranıyordu, şimdi derelerde yatıyor
Eskiden kış hazırlıkları arasında yer alan geven toplama alışkanlığı, yaşam koşullarının değişmesiyle birlikte giderek geride kaldı. Isınma ve yemek pişirme yöntemlerinin değişmesi, geleneksel yakacaklara duyulan ihtiyacı azaltırken gevenler de eski önemini büyük ölçüde yitirdi.

Bugün Kars’ın köylerindeki dere yataklarında görülen gevenler, adeta geçmişin izlerini taşıyor. Bir zamanlar özenle toplanan, kurutulup evlere götürülen bu dikenli bitkiler, şimdi birçok yerde kendi hâlinde kalıyor. Dere kenarlarında yan yana uzanan gevenler, eski köy yaşamını bilenler için çocukluk ve gençlik yıllarından hatıralar taşıyor.

Geven yalnızca bir yakacak değil

Dikenli görünümü nedeniyle çoğu zaman sıradan bir çalı olarak değerlendirilen geven, aslında doğa için de önemli bir bitki. Baklagiller familyasında yer alan gevenin çok sayıda türü bulunuyor. Güçlü kökleri sayesinde toprağı tutarak erozyonun önlenmesine katkı sağlıyor. Bazı türleri ise arılar için önemli bir nektar kaynağı oluşturuyor.
Gevenin bazı türlerinden elde edilen kitre adlı doğal zamk, geçmişten bu yana farklı alanlarda kullanılıyor. Özellikle ebru sanatında suyun kıvamını artırmak içinkullanılan kitre, gevenin yalnızca yakacak olarak değil, kültürel ve ekonomik açıdan da değer taşıdığını gösteriyor.

Kars’ın dere yataklarında bugün sessizce uzanan gevenler, bir yandan doğanın parçası olmayı sürdürürken diğer yandan geçmişteki köy yaşamını hatırlatıyor. Bir zamanlar kışın ateşini tutuşturan bu dikenli bitkiler, artık eski alışkanlıkların ve değişen yaşam koşullarının doğadaki izlerinden biri olarak varlığını sürdürüyor.